تشريح روند بازنگري از زبان دكتر سليم زاده مسوول كميته بازنگري كارآموزي دانشگاه علوم پزشكي تهران

تشريح روند بازنگري از زبان دكتر سليم زاده مسوول كميته بازنگري كارآموزي دانشگاه علوم پزشكي تهران

16 4 1392

دكتر سليم زاده مسوول كميته بازنگري كارآموزي دانشگاه علوم پزشكي تهران طي گفتگويي مبسوط روند بازنگري، اهداف و آينده اين برنامه را تشريح كرد. 1-آقاي دكتر لطفا توضيح مختصري راجع به روند بازنگري به عنوان رييس كميته كارآموزي بفرماييد. با نام خدا و امید به توفیق و هدایت او پس از انجام پرو‍ژه ارزيابي جامع پزشكي عمومي و آشكار شدن نقاط قوت و ضعف اين دوره و با جمع آوري و تنظيم ديدگاه هاي صاحب نظران و كارشناسان، افق آينده پزشكي عمومي دانشكده علوم پزشكي تهران در قالب سند چشم انداز پزشكي عمومي تدوين و در مراجع مربوطه تصويب شد. برنامه عملياتي براي پياده كردن اهداف سند، اقدام لازم بعدي بود كه با تشكيل كميته كارآموزي از ابتدای سال 89، متشكل از نمايندگان گروه هاي داخلي، جراحي، زنان، کودکان و روانپزشكي و نماينده دانشجويان و كارشناسان و در طول بیش از دو سال و با انجام رایزنی های متعدد با مسوولان کارآموزی و کارورزی گروه های آموزشی در فالب کارگاه هایی که به همین منظور برگزار شد و طرح موضوع در نشست های شورای دانشکده در نهایت طراحي و و به نام برنامه آموزشي دوره کارآموزی به تصويب كميته برنامه ريزي پزشكي عمومي دانشكده پزشكي رسيد. جزییات برنامه جدید شامل اجزای متعددی است اما اگر بخواهیم یک موضوع را به عنوان محور اصلی ذکر کنیم باید گفت محور اصلي بازنگري دوره کارآموزی، قرار گرفتن کارآموز در تیم خدمات سلامت، آموزش حين كار و سپردن تدريجي مسؤوليت باليني به كارآموز است كه تمامي مراحل تحت نظارت سطوح بالاتر انجام خواهد شد. 2-به نظر شما اهداف برنامه جديد تا چه حد با اين برنامه قابل اجرا است؟ اصولا اهداف یک برنامه جدید بايد فراتر از وضع موجود در نظرگرفته شود در غیر این صورت چیزی جز تثبیت روند موجود نخواهد بود. البته این نکته هم درست است که باید قابليت اجرا داشته باشد. از آنجا كه تدوين اين برنامه با استفاده از نظرات افراد دست اندركار آموزش پزشكي دانشكده علوم پزشكي تهران سامان گرفته است لذا قابليت اجرايي آن با شرايط موجود البته با تلاش بيشتر و تامين امكانات مورد نظر امكان پذير خواهد بود. در عین حال نیاز به تلاش زیاد در هر گروه براي تعالي و ارتقاء توان و كارآمدي گروه و پیاده سازی برنامه جدید وجود دارد. 3-بازنگري از چه تاريخي و چگونه شروع مي شود؟ جاي خوشوقتي و مباهات است كه تعدادي از بخش هاي گروه هاي اصلي كه در جريان بازنگري بوده اند به موازات طراحي برنامه، به اجراي آن نيز پرداخته اند و لذا علاوه بر اينكه قابليت اجرايي برنامه را محك زده اند بعضي از مشكلات پياده سازي آن را يافته و در جهت رفع آن كوشيده اند. اطلاعاتی که در دست است نشان می دهد در بخش هایی که این مدل پیاده شده نتایج بسیار مطلوبی چه از نظر اساتید بخش و چه از نظر کارآموزان داشته و باعث ارتقای توان مندی ها و اعتماد به نفس کارآموزان شده است. اما از نظر دانشكده، جهت پياده سازي رسمي، شيوه نامه اجرايي تدوين شده است كه بر اساس آن قرار است گروه هاي اصلي چهارگانه یعنی گروه های داخلی، جراحی عمومی، زنان و کودکان که بخش عمده چرخش های دوره کارآموزی در این بخش هاست تا آخر تير ماه 92 برنامه آموزشي دوره كارآموزي خود را بازنگري نمايند به نحوي كه از ابتداي سال تحصيلي 92-93، آموزش بخش هاي باليني بر اساس برنامه جديد شروع شود. در مورد گروه های آموزشی دیگر هم در مرحله بعد کار بازنگری شروع می شود. البته اگر گروهی تمایل داشته باشد که این کار را زودتر شروع کند کمیته کارآموزی آمادگی انجام هماهنگی های لازم را دارد. 4- یکی از دغدغه هایی که همیشه در راه اجرای هر برنامه جدیدی وجود دارد امکانات و منابع مورد نیاز برای اجرای آن است و تا چه حد از این نظر امکانات و شرایط برای اجرای برنامه جدید فراهم است؟ سوال مهمی است. به هر حال اگر بازنگری بخواهد پیش برود باید در کنار نفس برنامه ریزی به امکانات و منابع مورد نیاز برای اجرای آن نیز توجه شود. این موضوعی است که زمان تدوین سند چشم انداز نیز به آن توجه شد. البته این قضیه در چند سطح قابل طرح و پیگیری است. اول در سطح کلان یعنی تأمین زیرساخت هایی مانند بخش هایی که حضور کارآموزان و کارورزان در این بخش ها برایشان بسیار مفید است یا فراهم کردن امکانات آموزش پیش بالینی دانشجویان مانند مرکز مهارت های بالینی، که در همه این زمینه ها اقدامات قابل ملاحظه ای صورت گرفته است هر چند فاصله زیادی تا وضعیت مطلوب داریم. البته گسترش فضاهای درمانگاهی نیز یکی دیگر از موضوعاتی است که باید مورد توجه باشد چون در برنامه جدید توجه زیادی به موضوع آموزش درمانگاهی شده است. همچنين مواردی هم هست که باید برای اجرای برنامه جدید تمهید شود به عنوان مثال امکانات استراحت و خوابگاه برای کشیک کارآموزان. برای شروع برنامه این موضوع به شکلی دیده شده است که برای بیمارستان ها مشکل حاد ایجاد نکند اما به تدریج باید شرایط برای حضور تمام مدت کاراموزان در ساعات کشیک فراهم شود و این نیازمند تعامل دانشکده با مسؤولان محترم بیمارستان های آموزشی است. در کنار سطح کلان در سطح جزیی تر ما نیاز به تامین هزینه های لازم برای راه اندازی پروژه هایی هستيم که در مسیر بازنگری در گروه های آموزشی در جریان است. به این منظور نیز تمهیدات لازم اندیشیده شده است. به عنوان جمع بندی باید بگویم که هرچند اقدامات لازم برای تامین امکانات مورد نیاز برای بازنگری صورت گرفته است اما خوشبختانه برنامه جدید به گونه ای نوشته شده است که باعث تحمیل هزینه های زیاد و غیرقابل تحمل برای دانشکده و بیمارستان های آموزشی نشود.   5-یکی ا ز موضوعاتی که مورد تاکید برنامه جدید دوره کاراموزی است و در صحبت های شما هم روی آن تاکید شد اهمیت حضور بر بالین بیمار و کار عملی در برنامه جدید است. این نگرانی برای برخی از اعضای هیات علمی و دست اندرکاران وجود دارد که این امر موجب کم شدن فرصت مطالعه دانشجویان شده و در نهایت به ضعف بنیه علمی ایشان می انجامد. نظر شما چیست؟ برای این که پاسخ این ابهام روشن شود قبل از هر چیز باید به یک سوال اصلی پاسخ داده شود و آن این است که اساسا هدف برگزاری دوره کارآموزی و اصولا مرحله بالینی در دوره پزشکی عمومی چیست. واقعیت این است که هدف اصلی این دوره فراهم کردن مجموعه ای از قابلیت ها و توان مندی هاست که دانشجوی پزشکی را باید برای ورود به دوره کارآموزی به عنوان مرحله نهایی تحصیل دوره پزشکی عمومی آماده کند.  این قابلیت ها طیف وسیعی از مهارت ها و توان مندی ها است نظیر توانایی برای ارتباط برقرار کردن با بیمار و اعضای تیم سلامت، توانایی اخذ شرح حال و انجام معاینه، انجام یا کسب مهارت اولیه برای انجام برخی از پروسیجرها، توانایی ارایه پلان تشخیصی – درمانی اولیه برای بیمار، کسب قابلیت های فردی به عنوان عضوی از تیم ارایه خدمات سلامت، نحوه طراحی سوالات مناسب در مورد بیمار و بیماری و شیوه صحیح استفاده از منابع و متون علمی و بسیاری مهارت های دیگر. مسلما کسب زیربنای علمی لازم برای طبابت نیز بحث مهمی است و در واقع برای کسب بسیاری از این توان مندی ها به ویژه مراقبت مناسب از بیمار، داشتن این زیربنای علمی یک ضرورت است. اگر این مقدمه را بپذیریم زیربنای علمی مهم است اما همه چیز نیست. در این چارچوب نه تنها نباید نگران پیاده سازی برنامه جدید باشیم بلکه باید از تداوم برنامه فعلی نگران باشیم زیرا در بسیاری از موارد در بهترین شرایط فقط در جهت کسب زیربنای علمی حرکت می کند. در عین حال باید تاکید مجدد شود که در دوره بالینی دانشجوی پزشکی باید قدرت کسب دانش مرتبط با بیماری فرد تحت مراقبت را کسب کند نه این که صرفا به حفظ کردن مطالبی از منابع و رفرانس ها بپردازد و متاسفانه بررسی های علمی انجام شده و تجربیات فردی نشان می دهد که در بسیاری مواقع در دوره کارآموزی وضعیت به این شکل است. البته تمامی این توضیحات به این معنا نیست که در برنامه جدید به زیربنای علمی بی توجهی شده است بلکه برنامه دانشجويان به نحوي تنظيم مي شود كه اوقات بعد از ظهر ايشان كه در گذشته به كلاس نظري اختصاص داشت آزاد شود و علاوه بر اين كه مي توانند جهت ادامه كار باليني در بخش حضور يابند بتوانند به تعميق مطالعات خود بپردازند. اين نكته حائز اهميت است كه در امر آموزش لازم است خود دانشجو به طور فعال دخالت داشته باشد و از اين كه گيرنده صرف اطلاعات باشد فراتر رود. علاوه بر اين در دروس نظري به موارد "مبتلا به" بيشتر پرداخته مي شود و لذا از انباشت ذهني دانشجويان به مطالب غيرضروري تا حد امكان اجتناب مي شود بنابر اين هم با ارائه صحيح مطالب تئوريك و هم ارائه مسير صحيح يافتن اطلاعات و شيوه مطالعه مناسب مي توان در جهت تامین زیربنای علمی مورد نیاز حرکت کرد. 6- شما در صحبت های خود به سند چشم انداز اشاره کردید و این که دانشگاه عزم جدی برای بازنگری دوره پزشکی عمومی دارد. این نکته به عنوان یک سوال مطرح است که اصولا در دانشگاه ما که یک دانشگاه با رسالت تخصصی و فوق تخصصی است و بیشتر جهت گیری ها به این سمت است و از سوی دیگر اکثریت دانشجویان ما تمایل و برنامه برای ادامه تحصیل در دوره های تخصصی دارند تا چه حد تاکید روی تربیت یک پزشک عمومی قوی و توان مند کار درستی است؟ بله. به اين نكته به درستي اشاره كرديد كه دانشكده علوم پزشكي تهران در مقاطع تخصصي و فوق تخصصي مسئوليت ويژه دارد. بايد توجه كرد كه پزشك در مقاطع مختلف تحصيل آموزش هايي را مي بيند كه آينده شغلي وي را رقم مي زند و اصولا براي رسيدن به سطوح بالاي آموزشي نياز به پزشك عمومي شايسته است چرا كه عمده هويت و شخصيت پزشكي فرد از جمله مسؤوليت پذيري، اخلاق پزشكي، وجدان كاري در چند سال اول آموزش شكل مي گيرد كه مستقل از آن است كه در آينده چه مسيري را انتخاب كنند. ثانيا براي توفيق در سطوح تخصصي و بالاتر نيز پزشك عمومي كارآمد و با توان كه در مراحل قبلي خود را به شايستگي و سزاواري سپري كرده باشد مي تواند اين روند را در آينده شغلي پي بگيرد بنابر اين پيش نياز مستلزم متخصصين كارآمد، پزشك عمومي توانمند است. این موضوعی است که شما در همه دانشگاه های معتبر بین المللی که اتفاقا رسالت تخصصی- فوق تخصصی و پژوهشی عمده ای دارند نیز مشاهده می کنید. 7-مشكلات احتمالي در مسير اجراي برنامه را چه مي دانيد؟ از مهم ترين مشكلات اجرا و پياده سازي يك برنامه كه در مسير بازنگري به تغيير تعبير مي شود: عدم مشارکت و همراهی مناسب اعضای هیأت علمی با روند بازنگری است. این امر می تواند دلایل مختلف داشته باشد مانند نامناسب بودن مدل بازنگری از دید ایشان، عدم پیگیری مناسب و عدم ثبات در سیاست گذاران مرتبط و در نهایت ضعف اطلاع رساني كافي و عدم ارائه مستندات. كه مي تواند سبب عدم همرامي كامل و پر انگيزه اعضای هيئت علمي و در وهله بعد دانشجویان و سایر دست اندرکاران شود. بنابراين ضرورت دارد كه با گسترده كردن دامنه مشارکت اعضای هیات علمی و افراد داراي مسؤوليت در امور آموزشی گروه ها و بخش ها، اطلاع رساني مناسب و رفع ابهامات همكاري شايسته ايشان را جلب نمود. در واقع تأکید این برنامه بر تغییر مفهومی مدل آموزش مرحله کارآموزی از شکل فعلی به شکل واقعا بالینی است. خوب این امر اگر بخواهد اتفاق بیافتد نگاه ما به عنوان عضو هیات علمی و نیز دستیاران و همکاران پرستار و سایر رده ها به حضور کارآموزان در بخش ها باید تغییر کند. باید این موضوع که کارآموز در تیم، تحت نظر رده های بالاتر و از طریق داشتن مسؤولیت ولو به مقدار محدود آموزش ببیند پذیرفته شود و در عمل پیاده شود. بازنگری محدود به این موضوع نیست اما قلب بازنگری در این موضوع خلاصه می شود. چالش بعدی این است که برنامه جدید باید در محیط بیمارستان های آموزشی پیاده شود. به هر حال بیمارستان های آموزشی با چالش های زیادی مواجه هستند از جمله مشکلات مربوط به ترکیب بیماران، کمبود فضاهای درمانگاهی و کمبودهای مالی که می تواند تأثیرات نامطلوبی روی پیاده سازی برنامه جدید داشته باشند که امیدواریم با طراحی مناسب و واقع بینانه ای که در روند تدوین برنامه داشته ایم و نیز همکاری و مشارکت مسؤولان بیمارستان ها بتوانیم بر این مشکل هم فائق شویم. قول و مساعدت مسئولين دانشكده و دانشگاه نیز سبب پشت گرمي براي رفع كمبودهاي امكانات و فراهم آوردن شرايط مورد نياز است. بنابر این واقعیت این است که پیاده سازی واقعی برنامه جدید کاری تدریجی است که با اراده كامل اعضای محترم هيأت علمي و مسؤولين آموزشي و حمایت مسوولان دانشکده و دانشگاه اين امر تحقق پذير خواهد بود. 8- نقش روساي بيمارستانها و مسئولين و معاونان اموزشي بيمارستانها را در اجراي اين برنامه چگونه ارزيابي مي كنيد؟ بر اساس توضیحاتی که در مورد سوال قبلی بیان شد  نقش خطیر روسای محترم بیمارستان ها، معاونان آموزشی و سایر مسوولان بیمارستان های در امر اجرایی شدن بازنگري به خوبی مشخص می شود چرا كه ايشان نيز در وهله اول جزو اعضا هيئت علمي و با اراده اصلاح آموزش هستند و از سوي ديگر نيز به نياز هاي برنامه وقوف تام دارند. در جلسات برگزار شده كه با حضور ايشان و براي ارائه برنامه بازنگري انجام شده است تاكنون شاهد همكاري در خور ستايش و نيز پيشنهادهاي سازنده این بزرگواران بوده ايم. 9- آينده بازنگري را چگونه ارزيابي مي كنيد؟ آينده بازنگري در دو جنبه روحي قابل ارزیابی است. خوش بينی ناشی از خلاقيت، تلاش ، پشتكار، و همكاري جمع کثیری  از اعضای محترم هیات علمی، دانشجویان و دستیاران كه انگيزه و شوق ادامه كار را فراهم مي كند و نگرانی به خاطر اين كه ادامه شایسته اين مسير به واسطه وجود مشكلات احتمالي طي نشود. به هر حال باید پذیرفت که پیشرفت بازنگری در آینده مستلزم تلاش بسیار و مجدانه جمع کثیری از دست اندرکاران خواهد بود اما وقتی به رسالتی که به عنوان عضو هیات علمی و مدیران آموزشی در قبال با استعدادترین دانشجویان این کشور و برای تحقق هدفی والا و ارزش مند یعنی تربیت نسل آینده جامعه بر عهده است نتیجه این است که این تلاش ارزشش را دارد.

نظرات

نظر

captcha

لیست نظرات

5/5 0 0 0