قابل توجه پرستاران و بهیاران مرکز روانپزشکی ایران


۶ آذر ۱۳۹۰
داروهای مورد استفاده در روانپزشکی
• داروهای ضد اضطراب Anti Anxiety agent
• ضد جنونها Anti psychotic Agent
• ضد افسردگیها Anti Depressant Agent
• ضد مانیکها Anti Manic Agent
• آنتی کولینرژیکها Anti Cholinergic Agent
داروهای ضد اضطراب
• بنزودیازپینها
• بوسپیرون
• زولپیدم
• آنتی هیستامینها
• بتابلوکرها
بنزودیازپینها
• تحت عنوان :
• ضداضطراب ، آرام بخشهای ضعیف ، داروهای تسکین بخش ، خواب آور
• با مقدار زیاد به عنوان خواب آور ، با مقدار کم به عنوان ضد اضطراب
• عملکرد فارماکولوژیک :
– بدون تغییر از لوله گوارش جذب می شود ( به جز کلرازپات)
• تأثیر سریع : قابلیت انحلال زیاد در چربیها
• حداکثر سطح دارو در خون 1 تا 3 ساعت ( 6تا 12 ساعت)
• آگونیست گابا هستند
• در ساختمان شیمیایی آنها یک حلقه بنزنی ویک حلقه جانبی دیازپینی هفت وجهی وجود دارد

فارماکوکینتیک و فارماکودینامیک
• با اتصال به محل خاص خود سبب افزایش اتصال گابا GABA شده ، نتیجتا سبب باز شدن کانال یون کلر به داخل سلول شده و یون کلر با شارژ منفی وارد سلول شده و منجر به کاهش فعالیت نورونی شده و آرام بخشی ایجاد می کند
• بنزودیازپامهای طویل الاثر:
• گروه کتو :
• کلردیازوپوکساید(لیبریوم) ، دیازپام ، پرازپام ، کلرازپات ، هالازپام ، فلورازپام
• گروه نیترو : کلونازپام
• گروه تیون : کوازپام
• کوتاه اثر:
• گروه هیدروکسی : اگزازپام ، لورازپام ، تمازپام
• گروه تریازولو : آلپرازولام ، تریازولام ، استازولام
• گروه ایمیدازو : میدازولام
موارد استفاده بنزودیازپینها
اختلالات اضطرابی (اختلال اضطراب منتشر ، اختلال وسواسی جبری ، اختلالات پانیک)
آلپرازولام بنزودیازپین انتخابی در اختلال پانیک
 بی خوابی : فلورازپام تریازولام تمازپام
 درمان انتخابی در سندرم قطع الکل : کلردیازوپوکساید
 اختلالات صرعی : کلونازپام ( در درمان بعضی از انواع صرع)
 اختلالات دو قطبی : کلونازپام ( داروی رده دوم ضد مانیا)
 تحریکات سایکوتیک : لورازپام و کلونازپام
 اسپاسم عضلات : دیازپام
 بهترین و سریعترین اثر در تزریق عضلانی لورازپام
 سندم محرومیت در 90 درصد موارد قطع دارو در کسانیکه به مدت طولانی مصرف کرده اند.
 قطع دارو باید تدریجی باشد
 آلپرازولام مشکلات بیشتری از نظر قطع دارو دارد
عوارض جانبی بنزو دیازپینها :
• خواب آلودگی : شایعترین
• سرگیجه ( کمتر از 1 درصد) آتاکسی ( کمتر از 2 درصد) : سقوط بیمار و شکستگی لگن و فمور
– جدی ترین عارضه جانبی :
– خواب آلودگی شدید و ضعف تنفسی ( استفاده همزمان از سایر تسکین بخشها : الکل)
– عوارض جانبی نادر :
– اختلال شناختی خفیف ، پرخاشگری ، واکنشهای آلرژیک ، فراموشی
– در بیماران COPD : آپنه و قطع تنفس
– عدم مصرف در حاملگی و شیر دهی
– در بیماران کبدی با احتیاط
• درمان مسمومیت با بنزو دیازپینها : فلومازنیل
بوسپیرون Buspiron
• نام تجارتی Buspar
• آرام بخش غیر بنزودیازپینی ، در درمان اختلالات اضطرابی
• برخلاف بنزودیازپینها خواص تسکینی ، خواب آوری ، شل کنندگی عضلانی و ضد تشنجی ندارد
• میزان سوء مصرف دارو ، علائم محرومیت و نقایص شناختی کمتر است
• جذب گوارشی : خوب
• محل متابولیسم : کبد
• نیمه عمر : 11 ساعت محل دفع : کلیه
• مکانیسم اثر :
• آگونیست نسبی گیرنده های سروتونینی وگیرنده های D2
• عوارض جانبی سردرد ، تهوع ، سرگیجه ، ندرتا بی خوابی ، درجاتی از بی قراری
زولپیدم zolpidem
• نام تجارتی : Ambien
– تنها مورد استفاده : خواب آور
– به سرعت جذب می شود
– در 2 تا 3 ساعت به ماکزیمم اثر می رسد
– نیمه عمر : 2 تا3 ساعت
– عوارض : تا حدودی تهوع استفراغ ، وابستگی
آنتی هیستامینها Antihistamines
• هیدروکسی زین ، دی فن هیدرامین ، سیپروهپتادین ، پرومتازین { از مشتقات فنوتیازین ها که به عنوان آنتی هیستامین در طبقه درمانی استفاده می شود}
• گیرنده های هیستامینی تیپ 1 را بلوکه می کنند ( H1)
• جذب خوب از سیستم گوارشی
• ظرف مدت 1 تا 3 ساعت به حداکثر دوز می رسد
• موارد استفاده :
– درمان پارکینسون و آکاتژیا : دی فن هیدرامین
– خواب آور بی خطر : هیدروکسی زین
– بی اشتهایی عصبی : سیپروهپتادین
– ناهنجاریهای ارگاسمیک :سیپروهپتادین
بتا بلوکرها :
• به عنوان ضد اضطراب محیطی
• نیمه عمر 3 تا 6 ساعت و در کبد متابولیزه می شوند
• پروپرانولول ، نادولول ، آتنولول ، متوپرولول
• معروفترین : پروپرانولول
• موارد مصرف بتا بلوکرها:
– اختلالات فوبیای اجتماعی( در جمع و در حین سخنرانی) : پروپرانولول
– ترمور ناشی از لیتیوم
– اضطراب محیطی و موقعیتی ( لرزش ، تعریق ، افزایش ضربان قلب)
– آکاتژیای ناشی از داروهای ضد جنون
– پرخاشگری و رفتار توأم با خشونت
– الکلیسم (پروپرانولول)
– در اختلال اضطراب فراگیر
• عوارض جانبی بتا بلوکرها:
• کاهش فشارخون ، کاهش ضربان قلب ، سرگیجه ، نارسایی احتقانی قلب ، آسم ، کاهش شدید قند خون همراه با تزریق انسولین ، تهوع ، اسهال ، درد شکم ، خستگی ، سستی ، بی خوابی ، کابوسهای شبانه ، افسردگی
• تداخلات دارویی :
• مصرف همزمان با تئوفیلین ، تیروکسین ، ضد جنونها ، ضد صرع ها ، سطح سرمی آن را بالا میبرد
• مصرف همزمان پروپرانولول با باربیتوراتها : افزایش دفع آن
باربیتوراتها
 اثر آگونیستی روی گابا
 موارد مصرف :
 آژیتاسیون، مصاحبه با بیمار کاتاتونیک با کمک آموباربیتال ، ECT ، اپی لپسی( فنوباربیتال)
داروهای ضد مانیا Antimanics
• تثبیت کننده و تنظیم کننده خلق :
– داروهای رده اول:
• لیتیوم ( داروی انتخابی)
• کاربامازپین
• والپروات سدیم
• دیوالوپراکس { ترکیبی از سدیم والپروات و اسید والپروئیک}
– داروهای جدید :
• گاباپنتین
• لاموتریژین
• توپیرامات
لیتیوم
• به صورت ملح کربنات ، قرص 300 میلی گرمی
• در دستگاه گوارش به طور کامل جذب می شود و از کلیه دفع می شود .
• کلیرانس لیتیم 5/1 کلیرانس کراتینین است
• نیمه عمر آن 20 تا 24 ساعت است
• 1تا 2 ساعت پس از مصرف به حداکثرسطح سرمی می رسد
• بر روی سیستم های نوروترانسمیتر متعدد : دوپامین ، سروتونین ، استیل کولین
• موارد استفاده :
– درمان مرحله حاد اپیزود مانیا و افسردگی
– درمان پروفیلاکسی اختلال دو قطبی
– درمان کمکی برای تقویت اثر داروهای ضد افسردگی در افسردگی اساسی
– در اختلال اسکیزوافکتیو
– اسکیزوفرنی مقاوم به درمان
– کنترل حملات پرخاشگری
عوارض جانبی لیتیوم
• عوارض گوارشی :
– تهوع ، استفراغ ، اسهال ( بعد از غذا صرف شود)
• عوارض کلیوی :
• پرادراری ، پرنوشی ، نارسایی کلیه ( عارضه مهم)
• عوارض تیروئیدی :
• کاهش خوش خیم و گذرای هورمونهای تیروئیدی ، هیپوتیروئیدی ، افزایش TSH
• عوارض قلبی :
• تغییرات مشابه هیپوکالمی در ECG به علت جابجایی k داخل سلولی با لیتیوم ، صاف شدن یا وارونگی خوش خیم موج T ، سنکوپ ، CHF ، آریتمی ، کاهش فعالیت pacemaker
• عوارض نورولوژیک :
• ترمور ، پارکینسونیسم ، آتاکسی
• نکات مهم در رابطه با لیتیوم:
– تأثیر لیتیوم به 1 تا 3 هفته وقت نیاز دارد
– سطح سرمی لیتیوم : 5/1- 1 میلی اکی والان در لیتر
– درمرحله نگه دارنده : سطح سرمی 2/1- 6/0
– در حاملگی و شیردهی ممنوع
– سالمندان به عوارض نوروتوکسیک آن حساسترند
– هشدار به بیمار به منظور مصرف به اندازه کافی مایعات و نمک ( تعریق ، آب و هوای گرم و مرطوب ، ورزش )
– کنترل CBC سالانه و TSH هر 6 ماه یکبار در مصرف طولانی مدت
– دیورتیکها و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی سبب افزایش سطح لیتیوم میشود
کاربامازپین
• داروی اصلی ضد تشنج است
• بر روی گیرنده های GABA ، کانال یون کلسیم تأثیر دارد
• نیمه عمر آن 12 تا 17 ساعت
• قرصهای 200 میلی گرمی
• استفاده اصلی آن در روانپزشکی : اختلال دو قطبی I
• در اسکیزوفرنیا ، اختلالات افسردگی ، اختلالات کنترل تکانه
• عوارض جانبی :
- خواب آلودگی ، سرگیجه ، اختلال تعادل ، راشهای جلدی ، عوارض کبدی ، عوارض قلبی
 مهمترین عارضه : عوارض خونی ” آنمی آپلاستیک ، آگرانولوسیتوزیس ، لکوپنی ، ترومبوسیتوپنی ، آنمی خفیف ” ( کنترل CBC و شمارش پلاکت قبل از درمان و پس از آن به طور منظم )
– عارضه مهم : درماتیت اکسفولیاتیو ( سندرم استیون جانسون)
والپروات سدیم Na Valporate
• درکبد متابولیزه می شود
• نیمه عمر آن 17- 8 ساعت
• تأثیر روی گیرنده های GABA
• قرص 200 میلی گرمی ، هر 5 روز 200 میلی گرم به میزان آن افزود
• سطح سرمی 100-50 میکروگرم بر لیتر
• عوارض دارویی:
– خواب آلودگی ، تهوع و استفراغ ، آتاکسی ، دیز آرتری ، ترمور ، عوارض خونی
– مهمترین عارضه : عوارض کبدی
– کنترل تستهای کبدی در دو ماه اول ( هر ماه یکبار) و سپس هر 3ماه یکبار
دیوالوپراکس Divaloprax
 به صورت قرصهای 250 و 500 میلی گرمی
مهمترین عارضه این دارو تأثیر تراتوژنیک داروست و منجر به تولد نوزاد آنسفالی و اسپینا بیفیدا می گردد.
ضد جنونها Anti psychotic
• به نورولپتیکها و آرام بخش قوی هم معروفند
• نحوه عمل : بلوکاژ پس سیناپسی گیرندهای دوپامینی D2
• موارد مصرف :
– دوره های حاد اسکیزوفرنی و پیشگیری از پیدایش مجدد
– افسردگی پسیکوتیک
– اسکیزوافکتیو و اختلال هذیانی
– شخصیتهای مرزی و سایکوزهای گذرا
– پسیکوز ناشی از سوءمصرف مواد و داروها
– دمانس آلزهایمر و پسیکوزهای ناشی از تومور مغزی
– اختلالات حرکتی ( اختلالات تیک ، کره ...........)
– اختلال درد مزمن ، تهوع ، استفراغ ، خارش
• طبقه بندی کلی داروهای ضد جنون کلاسیک
( آنتاگونیستهای گیرنده های دوپامینی)
فنوتیازینها  آلیفاتیک( خطی) : کلرپرومازین (لارگاکتیل)
• پیپرازین ها : پرفنازین ، تری فلوپرازین ، فلوفنازین
• بیپریدین ها : تیوریدازین ، مزوریدازین
مکانیسم اثر : انسداد گیرند های دوپامینی و انسداد گیرند های آلفا آدنرژیک
– دی بنزوکساپین
• لوکساپین loxapin
– تیوگزانتینها :
• تیوتیکسین
– دی هیدروایندول
• مولیندون molindon
– بوتیروفنونها
• هالوپریدول
– دی فنیل بوتیل پیپریدین
• پی موزاید
– بنزامید
• سول پیراید
• رموکسی پیراید
– بنزیکسازول
• ریسپریدون
• طبقه بندی داروهای آنتی سایکوتیک
• کلاسیک (تیپیک) :
– کم قدرت low potency:
• کلرپرومازین ، تیوریدازین
• عوارض اکستراپیرامیدال کم ولی عوارض اتونومیک و خواب آلودگی زیادی دارند
– پرقدرت High potency:
• هالوپریدول ، فلوفنازین ، اسکازینا ، تیوتیکسین
• عوارض اکستراپیرامیدال زیاد ولی عوارض اتونومیک و خواب آلودگی کمی دارند
• جدید( آتیپیک) :
الانزاپین ، ریسپیریدون ، کلوزاپین ، کوتیاپین ، آریپیپرازول
• ترکیبات طولانی اثر آنتی سایکوتیکها :
• نیمه عمر طولانی (1 تا 4 هفته )
• 4 ترکیب طولانی اثر :
• ( پرقدرت ، عوارض اکستراپیرامیدال جدی ، تزریق عضلانی به روش z)
– فلوفنازین دکانوئیت (mg 25 )
– فلوپنتیکسول دکانوئیت (mg 20 )
– هالوپریدول دکانوئیت mg )50 ) { هالدول}
– فلانکسول ( فشرده تیوتیکسین) (mg 20 )
عوارض جانبی آنتی سایکوتیکها
• عوارض اکستراپیرامیدال :
– دیستونی حاد:انقباض غیر عادی ومستمر عضلات اسکلتی
• هالوپریدول ، تری فلوپرازین ، فلوفنازین ( تزریق عضلانی)
• گرفتگی عضلات گردن ( تورتیکولی ) ، آرواره ، عضلات چشم ، تریسموس ، پیچش زبان ، بلفارو اسپاسم ، اسپاسم لارنکس ( خطرناک)
• درمان :
• تزریق عضلانی یا وریدی آنتی کولینرژیک ( بی پریدین)
• تزریق عضلانی یا وریدی دیفن هیدرامین
– پارکینسونیسم :
• چهره ماسکه ، رژیدیتی عضلات چرخ دنده ای شانه ، راه رفتن سریع ، پوزیسیون خمیده بدن ، آبریزش دهان ، ترمور ، کندی حرکات
• لرزشهای دور دهان ( سندرم خرگوش ) ” حرکات سریع و ظریف لبها که حرکات جویدن خرگوش را تقلید می کند“
• درمان : داروهای آنتی کولینرژیک ، آمانتادین ، دیفن هیدرامین
• آکاتژیا Akathisia :
– احساس ناخوشایند بی قراری عضلانی ، بیمار بی قرار شده آژیته و عصبانی است ، نشستن برای بیمار دشوار و مرتبا پا به پا می شود ، قدم زدن مرتب
– درمان : پروپرانولول( انتخابی) ، بنزودیازپین ، کلونیدین
• دیسکنزی تأخیری Tardive Dyskinesia:
– از عوارض دیررس
– علائم چرخشی و بیرون آمدن زبان ، حرکات جویدن ، ملچ ملچ کردن ، شکلک در آوردن ، حرکات آهسته به نواحی گردن و شانه به صورت تورتیکولی و سپس پیچش بدن و حرکات کمری منجر میشود
– درمان :
• تعویض دارو با کلوزاپین و ریسپریدون
• مصرف لیتیوم با کاربامازپین و بنزودیازپینها



سندروم نورولپتیک بدخیم Neuroleptic Malignant Syndrom
• بیشتر با ترکیبات پرقدرت (هالوپریدول) دیده می شود
• سفتی عضلات ، کندی ، در خود فرورفتگی ، دیستونی ، خفگی ، بالا رفتن T ، P ، BP ، WBC ، CPK ، LFT ، تعریق ، تغییرات سطح هوشیاری ، وجود میوگلوبین در ادرار
• درمان : قطع فوری دارو ، تعادل مایعات و الکترولیتها ، خنک کردن بیمار ، استفاده از داروهایی نظیر دانترولن و بروموکریپتین
• اثرات آنتی کولینرژیک آنتی سایکوتیکها
• تیوریدازین و کلرپرومازین
• اثرات محیطی و مرکزی
• اثرات محیطی : خشکی دهان ، کاهش تعریق ، یبوست ، کاهش ترشحات برونش ، اختلال دید ، اشکال در دفع ادرار
• اثرات مرکزی : اختلال تمرکز و توجه و حافظه
• سستی و خواب آوری آنتی سایکوتیکها : با داروهای کم قدرت ( کلرپرومازین )
• اثرات قلبی آنتی سایکوتیکها :
 تیوریدازین
 تغییرات ECG : پایین رفتن قطعه ST ، افزایش فاصله QT و PR ، آریتمی ، مرگ ناگهانی
• هیپوتانسیون وضعیتی آنتی سایکوتیکها:
• کلرپرومازین و تیوریدازین
• درمان : استفاده از نورآدرنالین
• اثرات چشمی آنتی سایکوتیکها :
• تیوریدازین ( دوز بیشتر از 800 میلی گرم در روز)
• رتینیت پیگمانته (برگشت ناپذیر که منجر به کوری)
• سایر عوارض آنتی سایکوتیکها :
ژینکوماستی ، گالاکتوره ، آمنوره ، افزایش وزن ، کاهش لیبیدو کاهش آستانه تشنج ، آگرانولوسیتوز
• کلوزاپین :
• اسکیزوفرنیای مقاوم به داروهای کلاسیک
• مهمترین عارضه جانبی : آگرانولوسیتوز
• مقدار موثر آن 400-500 میلی گرم در روز
• شمارش خونی در هجده هفته اول : هر هفته و سپس ماهی یکبار
• در افرادی که WBC کمتر از 3500 دارند ممنوع است
• ریسپریدون :
• کنترل اختلالات سایکوتیک
• با 1mg در روز شروع شده و هر 3-2 روز 1mg اضافه می شود( دوز موثر 6-4 mg در روز)
• عوارض : خواب آلودگی( شایعترین عارضه ) – افزایش پرولاکتین- افزایش وزن ، عوارض اکستراپیرامیدال
• الانزاپین :
• اختلالات سایکوتیک
• دوز شروع 5mg در روز
• عوارض : خواب آلودگی ، هیپوتانسیون وضعیتی ، سنکوپ ، افزایش SGPT ( بررسی عملکرد کبدی در طی درمان ضروری است )، افزایش پرولاکتین- افزایش وزن ، خشکی دهان
• کوئتیاپین Quetiapin seroquel)) :
• کوئتیاپین از داروهای ضدجنون(پسیکوز) است.
• علاوه بر این، کوئتیاپین برای درمان نشانه های اختلال جنونی( سایکوتیک) مانند اختلال اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی به کار برده می شود
• آنتاگونیست سروتونین – دوپامین
• متابولیسم آن از طریق کلیه ها
• عوارض جانبی:
کاهش فشار خون ، افزایش مختصر وزن ، سرگیجه
• عوارض جانبی شایع :
• ناراحتی گوارشی و خواب آلودگی ( از مصرف همزمان آن با الکل خودداری شود چون منجر به افزایش خواب آلودگی میگردد)
• عوارض جانبی خطرناک:
• تب، سفتی عضلات، گیجی، تعریق، ضربان قلب سریع و نامنظم
پرش و حرکات غیرقابل کنترل عضلات ، ضعف یا بی حسی به ویژه در نیمی از بدن ، سردرد ناگهانی، گیجی، مشکلات بینایی، گفتاری و یا تعادل ، افزایش تشنگی، تکرر ادرار، گرسنگی مفرط یا ضعف ، احساس بیهوش شدن، ادرار کمتر از حد معمول
• آریپیپرازوال Abilify) Aripiprazole ) :
• تنها داروي آگونيست پارشيال دوپامين است كه براي درمان حالت‌هاي مانيك حاد و يا دوره‌هاي مختلط مرتبط با اختلالات دو قطبي در بزرگسالان تاييد شده است. Abilify هم‌چنين براي درمان اسکیزوفرنی در بزرگسالان و نوجوانان 13 تا 17 ساله نيز مورد تاييد قرارگرفته است.
• قرص‌هاي Abilify يك‌بار در روز همراه يا بدون غذا مورد استفاده قرار مي‌گيرند. اين دارو در دوزهاي متفاوت 2، 5، 10، 15، 20 و 30 ميلي‌گرم در دسترس است.
• بصورت تزريقي براي درمان پرخاشگري بزرگسالان كه مرتبط با اسکیزوفرنی، اختلالات دو قطبي يا مانيك يا هر دو آن‌هاست بكار مي‌رود.
• عوارض جانبی :
• عوارض جانبي عروق مغزي ، سندرم نورولپتيك بدخيم (NMS)، دیسکنزی تأخیری، افزايش كلسيم و ديابت مليتوس، عوارض اكستراپيريميدال

داروهای ضد افسردگی
داروهای ضد افسردگی کلاسیک :
 داروهای ضد افسردگی 3 حلقه ای و 4 حلقه ای
Tricyclics & Tetracyclics Antidepressants
مهارکننده های آنزیمهای مونوآمینواکسیداز
Mono Amino Oxidas Inhibitors
مهارکننده های اختصاصی بازجذب سروتونین
serotonin specific Reuptake Inhibitors
 مهارکننده های بازجذب سروتونین- نوراپی نفرین:
ونلافاکسین { از مهم ترین عارضه آن افزایش فشار خون می باشد}
 ترازودون
 بوپروپیون
نفازودون
 میرتازاپین
داروهای ضدافسردگی 3 حلقه ای و 4 حلقه ای
• 3 حلقه ای :
– آمی تریپتیلین ، دوکسپین ، ایمی پرامین ، تریمی پرامین ، کلومی پرامین ، دسی پرامین ، نورتریپتیلین ، پروتریپتیلین
• 4 حلقه ای :
– آموکساپین ، ماپروتیلین
اثرات فارماکولوژیک و فارماکودینامیک داروهای ضد افسردگی 3 حلقه ای و 4 حلقه ای
• در کبد متابولیزه می شوند
• نیمه عمر آنها از 10 تا 70 ساعت متغیر است ( دوز واحد شبانه)
• برای رسیدن به سطح ثابت پلاسمایی 5 تا 7 روز است
• دراثرات کوتاه مدت : سبب کاهش بازجذب نوراپی نفرین و سروتونین و نیز مهار گیرنده های استیل کولین و گیرنده های هیستامینی میشود
• دراثرات دراز مدت : سبب کاهش تعداد گیرنده های بتا آدرنرژیک و احتمالا سروتونین میشود
موارد استفاده درمانی داروهای ضد افسردگی 3 حلقه ای و 4 حلقه ای
• اختلالات افسردگی: درمان اختلال افسردگی اساسی ، درمان پروفیلاکتیک
• انواع اختلالات افسردگی
• افسردگی ناشی از اختلال پزشکی ( پارکینسون ، فاز افسردگی اختلال دو قطبی نوع I )
• اختلالات اضطرابی ( اختلات پانیک ، اختلال وسواسی جبری ، PTSD ، اختلال اضطراب منتشر)
• اختلالات خوردن – اختلال درد – شب ادراری کودکان -نارکولپسی – اختلالات خواب
عوارض جانبی داروهای ضد افسردگی 3 حلقه ای و 4 حلقه ای
• اثرات روانپزشکی :
• تشدید علائم اسکیزوفرنیا
• در اختلال دو قطبی نوع I ممکن است سبب شعله ور شدن فاز مانیا شود ( استفاده از لیتیوم)
• اثرات آنتی کولینرژیک : خشکی دهان ، تاری دید ، یبوست ، اشکال در دفع ادرار
• عوارض قلبی : مهمترین عارضه
– در دوز معمول:
– تاکیکاردی و تغییرات EKG ( صاف شدن موج T و افزایش فاصله PR و QT )
– در مقادیر زیاد :
– pvc ، بلوکهای قلبی ، انواع آریتمی ، نارسایی احتقانی قلب ، ایست محتمل قلبی
• آمی تریپتیلین : بیشترین خواب آلودگی ، آنتی کولینرژیک و هیپو تانسیون وضعیتی
• دوکسپین : کمترین اختلال در هدایت قلبی
• نورتریپتیلین : کمترین هیپوتانسیون وضعیتی
• دسی پرامین : کمترین اثر آنتی کولینرژیک
• پروتریپتیلین : کمترین میزان خواب آلودگی
• آموکساپین : مهار کننده D2 و خاصیت ضد جنون ، عوارض اکستراپیرامیدال
مهارکننده های آنزیمهای مونوآمینواکسیداز
MAOIs Mono Amino Oxidas Inhibitors
• مهار کننده های این آنزیمها با مهار کردن اکسیداسیون کاتکولامینها سبب افزایش منو آمین ها در CNS میشوند.
• دو گروه آنزیم MAO :
– MAOA : در کبد ، مغز ، روده ، اعصاب سمپاتیک
– MAOB : کبد ، پلاکت
• مهار هر دو دسته آنزیم :
– فنلزین ، ایزوکربوکسازید ، ترانیل سایپرومین
• مهار MAOA : کلر گیلاین
• مهار MAOB : پارگلاین ، سلگلاین
عوارض داروهای مهارکننده های آنزیمهای مونوآمینواکسیداز MAOIs
• هیپوتانسیون وضعیتی ، افزایش وزن، ادم ، اختلال عملکرد جنسی ، بی خوابی ، پارستزی ، دردهای عضلانی
• مهمترین عارضه :
بحران افزایش فشار خون ناشی از تیرامین
• مهار MAOA در دستگاه گوارش سبب افزایش جذب تیرامین و در نتیجه تیرامین خون بالا رفته و باعث هایپرتانسیون میشود
خودداری از مصرف غذاهای حاوی تیرامین ( حتی تا 2 هفته پس از قطع دارو)
غذاهای حاوی تیرامین :
• نوشابه های الکلی ، باقلا ، جگر ، ماهی ، مرغ ، گوشت نمک سود یا بو داده ، سوپهای بسته بندی ، سوسیس خشک ، عصاره گوشت
• موز ، بادمجان ، آلو ، گوجه سبز، کشمش ، اسفناج ، گوجه فرنگی ، ماست
• داروهایی که باید اجتناب شود : اپی نفرین ، ضد آسم ، ضد فشار خون ( متیل دوپا ،رزرپین ) ، ال دوپا ، داروهای مخدر ، سمپاتومیمتیکها ( آمفتامین ، کوکایین ، دوپامین )
مهارکننده های اختصاصی بازجذب سروتونین
SSRIs) serotonin specific Reuptake Inhibitors)
داروهای جدید ضد افسردگی
¡ فلوکستین ( اولین دارو) ، فلووکسامین ، پاروکستین ، سرترالین ، سیتالوپرام
¡ فارماکوکینتیک و فارماکودینامیک :
¡ نیمه عمرشان متفاوت
¡ در کبد متابولیزه می شوند
¡ اثر ضد افسردگی آنها معادل ضدافسردگیهای کلاسیک
¡ عوارض جانبی خوش خیم تر
¡ موارد استفاده :
¡ اختلال افسردگی اساسی ، فاز افسردگی اختلال دوقطبی ، اختلال افسرده خویی ، اختلال وسواسی جبری ، اختلال پانیک ، چاقی و پراشتهایی عصبی
¡ عوارض :
¡ عوارض عصبی : سردرد ، بی خوابی ، سرگیجه ، اضطراب ، ترمور
¡ عوارض گوارشی : تهوع ، اسهال ، خشکی دهان ، بی اشتهایی
¡ عوارض جنسی : تأخیر در انزال ، اختلال در ارگاسم ، ناتوانی جنسی
¡ مصرف همزمان فلوکستین با MAOIs ممنوع است .
داروهای آنتی کولینرژیک
 کنترل علائم پارکینسون
 تری هگزیل فنیدیل ( آرتان ) ، بی پریدین ( آکینتون)
 آمانتادین : یک داروی ضدویروس آنفلوانزا
 بر روی علائم پارکینسون و اختلالات حرکتی ناشی از نورولپتیکها موثر است
 در سندرم پوزه خرگوش ، رژیدیتی ، لرزش ، آکاتژیای حاد ناشی از داروهای ضد جنون
کلونیدین
 ضد آدرنرژیک با اثر مرکزی و اثر درمانی ضد فشار خون
 به عنوان درمان کمکی در سندرم قطع مصرف نیکوتین و مواد مخدر
 از مصرف داروهای مضعف سیستم اعصاب مرکزی ( الکل ، آنتی هیستامین ، نارکوتیکها ، آرام بخشها ، خواب آورها ) و داروهای پایین آورنده فشار خون ، اجتناب شود.


منبع: 10 روانپزشکي ايران دانشکده پزشکي